Telkens onrust in zaak-Vaatstra

GRONINGEN In augustus van dit jaar zou Marianne Vaatstra 25 worden. Ze was 16 toen ze ruim acht jaar geleden werd verkracht en vermoord. De moordenaar loopt nog altijd vrij rond, en om de zaak hangt een zweem van complottheorieën, woede en frustratie.

De jongste uiting daarvan is een de anonieme brief die vader Bauke Vaatstra een half jaar geleden zou hebben ontvangen en die zondag opdook in De Telegraaf. Die brief bevestigt de theorie van velen uit Mariannes omgeving, inclusief haar ouders: het was een asielzoeker. In het diepste geheim zou kort na de moord een man zijn verplaatst van het azc in Kollum naar een speciale opvang voor gevaarlijke asielzoekers in Musselkanaal. Die man werd een paar dagen later uitgezet naar zijn eigen land, waar hij gezocht zou worden voor moorden op jonge vrouwen.

Onzin, zeggen bronnen in de omgeving. De burgemeester van Stadskanaal weet van niets. PvdA-raadslid Henk Oosterhuis, die veel contacten op het azc heeft, heeft nooit iets gehoord over ontslagen. De toenmalige directeur van het azc in Musselkanaal, volgens de briefschrijver expres op een zijspoor gezet, ging gewoon met de vut. Ook toenmalig directeur Nettie Groeneveld van het azc in Kollum ontkent dat er ooit iets geheimzinnigs is gebeurd. Over de wetenschap dat het gevonden daderspoor van een blanke West-Europeaan is – al sinds 2000 bekend – heeft niemand het meer.

Is de brief een actie om het boek van journalist Bart Bakker onderuit te halen, dat vandaag verschijnt en de asielzoekerstheorie weerspreekt? Bauke Vaatstra is boos op Bakker, omdat die de familie niet betrok bij het boek. Is de brief afkomstig van iemand die ‘gewoon’ een hekel heeft aan asielzoekers? Of is hij toch echt?

Vaatstra twijfelt niet. ‘Hij moet wel echt zijn, omdat er zo veel details in staan.’ Maar kloppen die details? ‘Natuurlijk. Het staat toch in de krant?’ De politie vertrouwt hij niet meer. ‘We proberen het eerst via de media. Dan hopen we dat de politiek het oppikt.’ Ondertussen gaat de politie de brief wél onderzoeken, en zijn er Kamervragen gesteld.

Het is nooit lang stil rond de Vaatstra-zaak. Ook zonder hard nieuws was er altijd wel iets dat de zaak in de aandacht hield. Bauke Vaatstra brak met justitie en begon zijn eigen onderzoek. Bij elk soortgelijk vergrijp werd de Vaatstra-zaak genoemd. In Bolsward werd een graf geopend omdat de overledene postuum verdacht bleek. In 2001 leidde de uitspraak van de toenmalige persofficier, dat verdachte Ali H. alleen werd opgepakt onder druk van de publieke opinie, tot Kamervragen. Peter R. de Vries bemoeide zich met de zaak. Hilbrand Nawijn organiseerde een benefietconcert, en verliet vorige week het onderzoeksteam na een ruzie over geld met Bauke Vaatstra.

Baukes bittere vasthoudendheid kostte hem zijn huwelijk. Gescheiden van zijn vrouw leeft hij nu nog met één doel: het vinden van de man die hem zijn ‘famke’ wegnam. Tipgevers zouden Vaatstra niet hebben durven benaderen uit angst voor diens temperament, vertelden ze tegen Bart Bakker.

Bakker sprak met hen en met Mariannes vrienden – zij gaven hem zelfs haar schoolagenda. Volgens Bakker, die een paar scenario’s schetst in zijn boek, heeft de politie wel degelijk meteen na de moord dna afgenomen in het azc – de asielzoekers werkten vrijwillig mee. ‘Het was handiger geweest als ze dat meteen verteld hadden’, zegt hij.

Ook verwijst hij naar het feit dat Marianne menstrueerde in de nacht van haar moord. ‘Dat maakt verkrachting door een moslim onwaarschijnlijk.’ Bakker, die binnenkort begint aan een boek over de eveneens onopgeloste moord op Andrea Luten (15) uit het Drentse Ruinen, waarschuwt voor een nieuwe heksenjacht op asielzoekers.

Wordt de moord ooit opgelost? ‘Misschien door een toevalstreffer’, denkt Bakker. ‘Alleen een fout van de dader kan nog een oplossing opleveren.’

Volkskrant, 13 juni 2007