Laatste leerlingen doen het licht uit

12 juli 2010

Van onze medewerkster

Karin Sitalsing

’T ZANDT

Henk Smit (75) uit Zijldijk weet het nog goed. Acht kilometer lopen, alle dagen weer. Vier heen en vier terug, want zo ver was het van zijn huis naar de School voor Gereformeerd Lager Onderwijs van ’t Zandt. ‘En dat op klompen.’

Honderdtwintig leerlingen zaten er toen op de school. Zestig jaar later zijn dat er nog maar tien. De school – inmiddels verder als cbs de Wegwijzer - gaat dicht. Op de officiële sluiting zijn alle oud-leerlingen uitgenodigd om afscheid te nemen. En zo staat de oude Smit hier ook. ‘Met een brok in de keel.’

Toch heerst er geen grafstemming. Er wordt gelachen, herinneringen opgehaald. De sluiting komt natuurlijk niet uit de lucht vallen - hoewel het de laatste jaren hard is gegaan. Vier jaar geleden waren de prognoses nog goed en werd de school nog flink verbouwd. En toen Henk Ebbers directeur werd, had de Wegwijzer nog 36 leerlingen. Dat was drie jaar geleden.

Wat gebeurde er? Natuurlijk, de krimp. Het platteland loopt leeg, voorzieningen verdwijnen. Maar ’t Zandt had extra pech: de pyromaan die het dorp in de tweede helft van 2007 in de greep hield. Directeur Ebbers: ‘Die gebeurtenissen – de angst, de nare sfeer – waren de doodsteek voor de school. Gezinnen vertrokken uit het dorp. Nieuwe kopers haakten af. Het wás ook geen prettig gezicht, al die afgebrande panden.’

Het gebouw is enorm. Het is destijds gebouwd voor zo’n vijftig kinderen. In het lokaal van groep acht hangen vijf getekende zelfportretten. De helft van de totale schoolpopulatie zit in de hoogste groep. Ebbers: ‘Die gaan sowieso van school. En dan is het voorbij. Voor vijf kinderen kun je geen school open houden.’

Behalve een groep acht heeft de school alleen nog een groep zes en een groep zeven. Van de vijf andere kinderen gaat er eentje naar de openbare school in het dorp. Een andere gaat naar buurdorp Zeerijp. De drie anderen gaan naar de christelijke school in Spijk, zes kilometer verderop.

‘We hebben er een heel mooi jaar van gemaakt’, zegt Ebbers. Hij is apetrots. Op ‘de fantastische kinderen’, op hun ouders en op de juffen die nooit bij de pakken neerzaten. Integendeel: iedereen is altijd blijven meedenken. Over oplossingen, en toen die er niet waren, over manieren om er iets moois van te maken.

Het laatste jaar gaven de juffen schoolbreed les aan de hand van maatschappelijke thema’s. In de aanloop naar vier en vijf mei besteedden ze aandacht aan geschiedenis: de Tweede Wereldoorlog, maar was er ook een excursie naar de Landmachtdagen. Het WK voetbal wordt gelinkt aan aardrijkskunde (waar ligt Uruguay?), maar ook aan geschiedenis (in de gang hangen alle coupletten van het Wilhelmus). De aanpak was erg vernieuwend, vertelt Ebbers. ‘En dat zien andere scholen ook. Op één na hadden alle juffen zo een nieuwe baan.’

Elk thema werd afgesloten met een uitje. Ze gingen naar Duinrell, naar Naturalis, en laatst maakte het hele team een rondvlucht boven ’t Zandt. ‘Dat is dan weer een voordeel van een kleine groep: tien kinderen stop je zo in een auto. Bovendien liggen de leeftijden dicht bij elkaar. Als we alleen kleuters en een groep acht hadden gehad, hadden we geen onderwijs kunnen geven.’

De gemeenschap is hecht, de betrokkenheid groot. Op ouderavonden was iedereen er. Altijd. Alle hobbels werden steeds besproken met de ouders. En iedereen stond achter de beslissing om er geen zielig jaar van te maken. Ebbers: ‘Je kunt wel bij de pakken gaan neerzitten, maar dat verandert er niets aan.’

Ook op de officiële sluiting is de sfeer intiem. Er zijn jongeren, iets oudere jongeren, ouderen. Veel aanwezige ouders, of zelfs grootouders, hebben zelf als kind op de school gezeten. Mensen lachen, kletsen bij en eten blokjes kaas. De juffen en schoonmaakster Joke worden bedankt met een daverend applaus en grote bossen bloemen. De kinderen zingen liedjes uit de afscheidsmusical. Die heet, heel toepasselijk, Flashback.

Erik Smit is de zoon van Henk en de vader van de elfjarige Lianne uit groep zeven: ook zo’n leerlingengeslacht van drie generaties. Toen de 42-jarige Erik op de school zat, zat Henk in het schoolbestuur. Nu zit Lianne er en is Erik bestuurslid. ‘Je ziet: onze familie is altijd erg bij de school betrokken geweest.’

Erik Smit is blij dat hij het droog houdt tijdens zijn praatje namens de ouders. Het was erg dubbel, vertelt hij, om vorig jaar het 125-jarig bestaan van de school te vieren. Toen was het einde van de school al onafwendbaar. Toch werd het jubileum gevierd. ‘Wat moet je anders?’

Smits dochter Lianne zal haar basisschoolloopbaan afsluiten op de christelijke basisschool in Spijk, samen met twee andere kinderen. Ze had naar de openbare gekund, maar dat wilde ze niet, vertelt haar vader. ‘Nu moet ze straks elke dag twee keer zes kilometer fietsen. Maar ze wil het zelf.’

Liannes opa zat op de school van 1940 tot 1948. Aan het eind van die periode begon het eigenlijk al langzaam mis te gaan, verzucht hij. ‘De mechanisatie van de landbouw. Er was geen werk meer, en toen kreeg je de grote uittocht.’

Zijn herinneringen aan zijn schooltijd staan hem nog helder voor ogen. ‘In de oorlog moesten we allemaal een turfje meenemen. Voor de kachel. We aten toen ook op school. En honderdtwintig leerlingen hè. Dat waren heel andere tijden.’

Postbus 1525
9701 BM Groningen
06-54 28 33 46
karin@karinsitalsing.nl